Imieniny:

28.06.2017

Gminny program rewitalizacji (dalej jako: GPR) jest zasadniczym dokumentem służącym zaplanowaniu i realizacji procesu rewitalizacji. Ma on charakter strategii, w której dokonuje się pogłębionej diagnozy stanu obszaru rewitalizacji oraz planuje i koordynuje działania służące osiągnięciu – także opisanej w GPR – wizji stanu obszaru po rewitalizacji. Służy również koordynacji działań rewitalizacyjnych z szeregiem innych dokumentów gminnych, wywołując szerokie skutki.

W odniesieniu do terytorium gminy sporządza się wyłącznie jeden GPR, który obejmuje całość obszaru rewitalizacji, w tym jego podobszarów. Oznacza to, że przedmiotem Programu są ustalenia dotyczące obszaru rewitalizacji (np. jego precyzyjna diagnoza, kierunki działań). Ustawa przewiduje jednak możliwość objęcia GPR tej części terytorium gminy, która leży poza obszarem rewitalizacji. Regulacje w tym zakresie mają charakter wyjątkowy i w taki sposób muszą być interpretowane. Po pierwsze, specyfika przedsięwzięć rewitalizacyjnych może uzasadniać ich realizację również poza obszarem rewitalizacji. W szczególności można wyobrazić sobie realizację w ten sposób przedsięwzięć kulturalnych lub edukacyjnych, które wymagać mogą odpowiedniej infrastruktury społecznej, która nie jest położona na obszarze rewitalizacji. Po drugie, zasada inkluzji społecznej, sprecyzowana w art. 15 ust. 4, wskazuje, że w przypadku gdy w związku z rewitalizacją następuje czasowa lub trwała zmiana miejsca zamieszkania osób na miejsce położone poza obszarem rewitalizacji – w GPR uwzględnia się przedsięwzięcia rewitalizacyjne obejmujące te osoby.

W przepisie art. 15 ust. 1 ustawy szczegółowo opisano elementy, których zawarcie w GPR jest obowiązkowe. Katalog ten nie ma charakteru zamkniętego, o czym przesądza użycie wyrazów „w szczególności” – gmina w razie potrzeby może uzupełnić GPR o inne ustalenia dotyczące rewitalizacji. Do obowiązkowych ustaleń GPR należą:
1. Szczegółowa diagnoza obszaru rewitalizacji. Zasady sporządzania diagnoz na potrzeby ustawy omówiono wcześniej (patrz: Rozdział 2.5.). Na potrzeby GPR obowiązkowe jest sporządzenie pogłębionej diagnozy obszaru rewitalizacji, która służyć powinna prawidłowemu ukształtowaniu pozostałych elementów programu (odpowiadać na pytanie: jak wyprowadzić obszar rewitalizacji ze stanu kryzysowego). W tym celu diagnoza zawiera m.in. analizę negatywnych zjawisk występujących na obszarze rewitalizacji, a także analizę lokalnych potencjałów, których występowanie na tym obszarze stanowi istotny element zapewniający sukces podejmowanych działań. Szczegółowy zakres diagnozy nie został w ustawie określony – powinien być dostosowany do lokalnej specyfiki gminy.
2. Opis powiązań GPR z dokumentami strategicznymi gminy. GPR nie jest uchwalany w próżni programowej, lecz zwykle stanowi kolejny dokument o charakterze strategicznym. Stąd niezbędna jest analiza powiązania GPR z obowiązującymi dokumentami strategicznymi. W ustawie wskazano na trzy z nich, które uznano za najważniejsze w analizie: strategię rozwoju gminy, studium oraz strategię rozwiązywania problemów społecznych (wszystkie te dokumenty są przyjmowane w gminach obowiązkowo). Opis powiązań z tymi dokumentami może być również podstawą do dokonania w nich niezbędnych zmian – w przypadku studium ustawa ustanawia wręcz taki obowiązek (art. 20).
3. Opis wizji stanu obszaru po przeprowadzeniu rewitalizacji. Wizja to element treściowy właściwy dla wszystkich dokumentów strategicznych. Stanowi punkt odniesienia dla oceny stopnia realizacji GPR, zaś jej
uszczegółowieniem na poziomie operacyjnym są ustalenia dot. celów rewitalizacji.
4. Cele rewitalizacji. Ustawa nie precyzuje sposobu określenia celów rewitalizacji, jednak bez wątpienia wynikają one z samej definicji rewitalizacji jako procesu wyprowadzania obszarów zdegradowanych ze
stanu kryzysowego. Najefektywniejszym sposobem określenia celów rewitalizacji jest odwołanie się do mierzalnych wartości (mierników), powiązanych ze zdiagnozowanymi negatywnymi zjawiskami.
5. Odpowiadające celom kierunki działań służących eliminacji lub ograniczeniu negatywnych zjawisk. Kierunki działań to określony na najwyższym poziomie ogólności opis aktywności nakierowanych na
realizację celów rewitalizacji. W ramach działań definiuje się z kolei przedsięwzięcia rewitalizacyjne (patrz poniżej).
6. Opis przedsięwzięć rewitalizacyjnych. Przedsięwzięcie rewitalizacyjne to podstawowa forma określenia aktywności służącej realizacji celów rewitalizacji. Ustawa nie definiuje czym jest przedsięwzięcie, w szczególności nie należy w tym zakresie poszukiwać analogii do pojęcia „przedsięwzięcie” używanego w przepisach środowiskowych. Rodzaje przedsięwzięć odpowiadać powinny rodzajom negatywnych zjawisk zidentyfikowanych na obszarze rewitalizacji. Ustawa przewiduje, że w GPR zawarte zostaną dwie kategorie ustaleń dotyczących przedsięwzięć. W przypadku przedsięwzięć, w odniesieniu do których możliwe jest zawarcie szerokiej charakterystyki (inaczej mówiąc: znane są szczegóły organizacyjnotechniczno-finansowe przedsięwzięcia), zawiera się je w ramach art. 15 ust. 1 pkt. 5 lit. a, w formie listy podstawowych przedsięwzięć, która zawiera ich opisy (w tym: nazwę i wskazanie podmiotów je realizujących, zakres realizowanych zadań, lokalizację, szacowaną wartość, prognozowane rezultaty wraz ze sposobem ich oceny w odniesieniu do celów rewitalizacji, o ile dane te są możliwe do wskazania). Pozostałe przedsięwzięcia, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 5 lit. b, co do których nie jest możliwe wskazanie precyzyjnych informacji, zamieszcza się w GPR w formie charakterystyki dopuszczalnych przedsięwzięć, realizujących kierunki działań określone w GPR. W szczegółowych przepisach ustawy możliwość zastosowania danej regulacji uzależniono od tego, czy dane przedsięwzięcie zawarte jest w ramach litery a lub b. Dla możliwości zamieszczenia danego
przedsięwzięcia w GPR nie ma znaczenia, czy realizuje je gmina, inny podmiot publicznych lub podmiot prywatny, co wynika z art. 15 ust. 2 ustawy. Natomiast w przypadku, gdy dane przedsięwzięcie, zawarte na
liście, o której mowa w art. 15 ust. 1 pkt 5 lit. a, stanowi realizację zadania podmiotu publicznego innego niż gmina – zamieszczenie tego przedsięwzięcia wymaga zgody tego podmiotu. A contrario stwierdzić
należy, że zgody takiej nie wymaga zamieszczenie w GPR np. przedsięwzięcia prywatnego, przy czym trudno wyobrazić sobie taką sytuację w praktyce.
Przepisy ustawy nie wskazują formy i trybu uzyskania zgody podmiotu, w związku z czym należy założyć, że powinno to nastąpić na piśmie, przed dniem uchwalenia GPR. Mimo że GPR nie stanowi źródła praw i obowiązków jednostek (nie jest aktem prawa miejscowego), w przypadku gdy podmiot publiczny wyrazi powyżej opisaną zgodę, należy przyjąć, że przedsięwzięcie rewitalizacyjne realizuje się na warunkach określonych w GPR.
7. Mechanizmy integrowania działań oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych. Wymóg opisania mechanizmów integrowania działań (oraz w ich ramach: przedsięwzięć) wynika z kompleksowego charakteru rewitalizacji jako procesu realizowanego przy pomocy przenikających się działań z różnych dziedzin polityk publicznych.
8. Szacunkowe ramy finansowe GPR wraz z szacunkowym wskazaniem środków finansowych ze źródeł publicznych i prywatnych. Ustalenia w tym zakresie potwierdzać mają możliwość realizacji GPR w założonym kształcie. Przyjmuje się, że GPR powinien być ściśle powiązany z aktami strategicznego planowania finansowego gminy, stąd w art. 21 przewidziano, opisany w dalszej części, obowiązek skorelowania przedsięwzięć zawartych w GPR z brzmieniem załącznika do uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej gminy, która przyjmowana jest obowiązkowo na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych.
9. Opis struktury zarządzania realizacją GPR, wskazanie kosztów tego zarządzania wraz z ramowym harmonogramem realizacji programu. Ustawa nie ustanawia postulowanej często instytucji operatora rewitalizacji,
nie zabrania jednak gminie ustanowić podmiotu koordynującego ten proces, np. w formie komórki organizacyjnej urzędu gminy bądź spółki komunalnej. Z kolei obowiązek zamieszczenia harmonogramu realizacji GPR wzmacnia operacyjny charakter tego dokumentu i umożliwia dokonywanie ewaluacji jego realizacji.
10. System monitorowania i oceny GPR. Zapisy w tym zakresie niezbędne są do wykonania ustawowych obowiązków w zakresie oceny aktualności i stopnia realizacji GPR (art. 22).
11. Określenie niezbędnych zmian w uchwałach dotyczących lokali komunalnych. Ustalenia w tym zakresie związane są z art. 21 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie
Kodeksu cywilnego, na podstawie którego gmina wyznacza zasady zarządzania gminnym zasobem mieszkaniowym.
12. Określenie niezbędnych zmian w uchwale dotyczącej Komitetu Rewitalizacji.
13. Wskazanie, czy na obszarze rewitalizacji ma zostać ustanowiona Specjalna Strefa Rewitalizacji, o której mowa w art. 25, wraz ze wskazaniem okresu jej obowiązywania.
14. Wskazanie sposobu realizacji GPR w zakresie planowania i zagospodarowania przestrzennego, w tym:
a. wskazanie zakresu niezbędnych zmian w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy,b. wskazanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego koniecznych do uchwalenia albo zmiany,
c. w przypadku wskazania konieczności uchwalenia miejscowego planu rewitalizacji – wskazanie granic obszarów, dla których plan ten będzie procedowany łącznie z procedurą scaleń i podziałów nieruchomości,
a także wytyczne w zakresie ustaleń tego planu.
15. Załącznik graficzny – jego zadaniem jest przedstawienie podstawowych kierunków zmian funkcjonalno-przestrzennych obszaru rewitalizacji. Załącznik ten, sporządzany na odpowiednim podkładzie mapowym (art. 15 ust. 1 pkt 14), ma służyć do przedstawienia ogólnej koncepcji zmian w wymiarze urbanistycznym, przewidywanych w GPR, a w efekcie do oceny, czy dostosowania do Programy wymaga studium.

---
Źródło: "Ustawa o rewitalizacji - praktyczny komentarz" Michał Leszczyński, Jarosław Kadłubowski; Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa Departament Polityki Przestrzennej, Warszawa 2016

Czytaj więcej